15.04.2017

Parlamentarëve të Kosovës, Bota Sot, Zëri

Mos nënshkruani marrëveshjen! Arsye ka shumë, por kryesore është kjo: mund të vizitojnë fëmijët e tyre shumë prindër në moshë të shtyrë, të cilët i kanë në Perëndim dhe kjo do t'ishte kundër bindjeve tuaja për t'i shërbyer partisë, jo interesave nacionale. Mos nënshkruani sepse tendosja e marrëdhënieve me Malin e Zi, mund të aktivizojë Serbinë dhe Rusinë në mbrojtje të asaj republike. Nëse e nënshkruani, i zbythet kjo mundësi Putinit e Vuçiqit. Mos e nënshkruani, sepse paqja në mes Kosovës dhe Malit të Zi, nuk i konvenon Serbisë dhe Rusisë!

Ka dhe arsye tjera, që mund të motivojnë kokat dogmatike dhe ekstremiste: nëse firmoset ajo marrëveshje, atëherë edhe studentët mund të dalin verës, si ata nga Serbia, që po dalin dhe punojnë nga dy tre muaj në Perëndim dhe financojnë studimet. Mos lejoni këtë, sepse sa më të varfër që mbani popullin, sa më të izoluar, aq më shumë shpresa mund të shpërndani dhe përralla të shisni dhe kështu, rrogat tuaja si deputetë, do të jenë të rregullta.

Nëse populli jeton në varfëri, nuk është me rëndësi, e rëndësishme është ju të paguheni rregullisht, duke mbyllur popullin si në kopshtin zoologjik, jo vetëm nga jashtë, por të mbyllur edhe nga brenda. Me ndihmën tuaj tani! A nuk kishte kyçur kështu Enver Hoxha Shqipërinë? E pse nuk lëçitni edhe ju Kosovën si stërnip të enverizmit? Ju zotëroni metodologjitë populiste dhe agjitpropin, si askush në Ballkan dhe Europë.

Mjafton të bërtisni, mjafton të çirreni dhe të thoni se Kosova po dëmtohet, po humbet një krahinë strategjike dhe ta pengoni zgjidhjen e çështjes, sepse ju nuk jeni aq injorantë sa duket në diskursin tuaj! Ju keni arsye të mëdha pse silleni siç dini të silleni. Juve ju intereson vetëm pushteti, por edhe nëse e merrni, do ta nënshkruani këtë ravijëzim kufitar sepse kjo Qeveri, është zotuar. E mirë apo e keqe, atë do ta nënshkruani edhe ju, sepse ju dini shumë mirë, se mbi SHBA-të, nuk mund të viheni, se Perëndimin, nuk mund ta detyroni, si nuk mund ta pengoni as aderimin e Malit të Zi në NATO, por ndoshta e prisni. Ndoshta e synoni! Ndoshta e dëshironi!

Ju parlamentarë, kuptohet ju që shisni atdhetarizëm, ju edhe sikur ta merrnit pushtetin, nuk do të kishit ekspertë për ta çuar Kosovën para. Deri tani si Qeveri, si opozitë, keni dëshmuar vetëm: mungesë dije, mungesë dinjiteti, mungesë sedre dhe injorancë legjendare. Ju qoftë si Qeveri, qoftë si opozitë, me padijen tuaj trishtuese, rehabilituat Serbinë dhe sa herë të zihen ngushtë, edhe pas 18 viteve, kërcënoheni me procese kundër Serbisë. Ju as këtë nuk e bëni, nuk do ta bëni, sepse mund të pengojë zvarritjen tuaj drejt pushtetit. Ju nuk sollët as mbetjet e 3.000 vetave shpërndarë nëpër Serbi, e për dëmshpërblim për gratë e dhunuara, as të mos flasim.

Ju nuk njihni interesa nacionale, por vetëm interesa personale. Ju bëni politikë vetëm për grazhdin tuaj. Mjerë ai popull që ka parlamentarë të tillë, që mendojnë se mund ta gjunjëzojnë edhe SHBA-në. Mjerë ai popull që voton ata që pos pushtetit, nuk njohin interesa tjera. Ju do të ishit bërë të gjithë kryeministra, të gjithë kryetarë dhe të gjithë jeni të bindur, se jeni më të mirët, edhe pse shumica as gjuhën shqipe nuk e flisni si një fillorist.

Keni vetëm një Kosovë dhe nuk mjafton se çfarë i bën Serbia nga veriu, ju do ta varfëroni edhe nga qendra, sepse ju dini ta shpjegoni siç ju konvenon juve, sepse ju dini ta arsyetoni dhe të garantoni varfërinë edhe për disa dekada. Ju që nuk nënshkruani, nuk përfaqësoni popullin e Kosovës, por vetëm partinë tuaj dhe gurun tuaj, të cilin përjetoni si profet dhe të cilin, as nuk merrni guximin ta sfidoni edhe kur bëhen rizgjedhja e kryetarit. Ju nuk keni parti për interesa nacionale, por klane për në dobi të bosit që keni në krye. Ju jeni zhvatës, shushunja, shushulla dhe të shushatur, që prisni mundësinë për t'u vet-shërbyer si ata që i kritikoni.

Ju që keni shpallur veten mbrojtës të integritetit territorial, kurse Qeverinë e vendit si tradhtare, që dëshironi zgjedhje të jashtëzakonshme, merreni me mend këtë:

Ta zëmë se ju keni të drejtë dhe ravijëzimi kufitar, nuk do të nënshkruhet, por do të propozohet anëshkrimi juaj. Si do të reagonte pastaj Mali Zi? Mendoni se nuk ka Serbia atje një grup parlamentarësh, që gjakojnë të vdesin për atë krahinë nga e cila zyrtarisht Kosova ka hequr dorë? Ju do të keni të drejtë, malazezët do të kenë të drejtë dhe çfarë ndodh? Kosova do të mbetet e mbyllur dhe ju do të fajësoni Qeverinë. E mbyllur tani jo vetëm me dëshirën tuaj, por edhe me ndikimin rus dhe pa marrëveshje. Pa të Kosova nuk mund të hyjë as në BEE, as në NATO!

Prandaj mos e nënshkruani! Nesër mund të krekoseni se penguat imigrimin jashtë vendit, se vdiqën të mjerë, por të ndershëm!


Kadare në Prishtinë dhe gjenerali dështak i Halil Matoshit

Shkruan Ndue Ukaj

Shkrimtari Ismail Kadare nuk ka nevojë të mbrohet, sepse ai ka ndërtuar një perandori të madhe lexuesish, të shtrirë kudo në botë, dhe ata janë mbrojtja ma e mirë përballë sulmeve tendencioze dhe mediokre, që i bëhen atij dhe veprës së tij. Prandaj, nuk dua ta mbroj Kadarenë, por e kam të vështirë të heshti përballë tendencës, për ta përdhosur një akt kulturore që ndodhi në Prishtinë, dhe po ashtu, nuk mund të heshti përballë synimit qyqar, për ta sajuar një gjeneral izolues në veprën e Kadaresë.

Pa kurrfarë baze, por me qëndrime të forta dhe gjuhë linçuese, të tipit marksist, ku autori akuzohet si racist e etnocentrik. Një sulm i tillë ndaj Kadaresë, mund të pritej në Beograd e Stamboll, por jo në Prishtinë, dhe si i tillë, nuk i përket mendësisë së Prishtinës, ku Kadare është autor shumë i dashur.

Mbi bazë të leximeve të parakonceptuara të Halil Matoshit, letërsia është arena e përshtatshme, për të persekutuar secilin shkrimtar. Po, secilin. Por, fiksioni, arti dhe të vërtetat e letërsisë, lexohen dhe interpretohen shumë më ndryshe. Dihet mirëfilli se Kadare është autori më universal që ka prodhuar raca shqiptare, dhe këtë fakt e pranojnë njohësit e veprës së tij: shqiptarë dhe të huaj.

Po ashtu, dihet që Kadare i dha njohje universale letërsisë shqipe. Pikërisht për këtë arsye, ai nuk ka nevojë të mbrohet, sepse atë e mbron aureola e shkrimtari të madhe, një fortifikatë e sofistikuar, të cilën e ka ndërtuar me talentin e jashtëzakonshëm, nën thundrën e një regjimi të tmerrshëm, që artin e shihte si armik të madh. Shkrimtarin Kadare dhe veprën e tij e mbrojnë çmimet dhe vlerësimet e panumërta, që merr kudo në botë, ku shija për artin dhe të bukurën, është përtej caqeve egoiste, shpirtngushtësisë dhe mendësisë rurale.

Po, Kadarenë e mbrojnë librat dhe tekstet shumë të vlefshme e të shumta, që shkruhen përditë për veprën e tij anë e kënd botës. Në fund të fundit, kjo është lavdia e shkrimtarit, për të cilën aspiron secili që merret me letërsi. Të rrallë janë ata shkrimtarë që këtë lavdi e fitojnë për së gjalli. Kadare, pati një fat të tillë. Halil Matoshi, kur shkruan për “Gjeneralin e ushtrisë së vdekur”, shkruan për një libër që e ka në kokën e tij, dhe jo për romanin fantastik të Kadaresë, me të cilin ai ka fituar famë botërore. Sepse, “Gjenerali” i Kadaresë, është një rrëfim fantastik dhe shpotitës për luftën dhe tmerret që shkakton ajo, dhe askund nuk ka nuanca raciste.

Përkundrazi, “Gjenerali” i Kadaresë është një fiksion letrar magjeps dhe i jashtëzakonshëm, për absurditetin e luftës, dhe tragjeditë që shkakton ajo, e të cilat, ai di t’i shndërrojë në vlera kulminante universale. Më tej, gjenerali i Matoshit, mund të lexohet si një opinion apo pandehmë kundër autorit, dhe jo një mendim për veprën në fjalë. E më së paku një vlerësim letrar. Është një trill i turbullt. Është një sajesë fjalësh pa kurrfarë baze, me të cilën ai tenton të hedh baltë mbi personalitetin e autorit.

E gjithë kjo, mund të lidhet me faktin se, Kadare është dishepulli më besnik i ideve europane të shqiptarëve, ndërkaq vepra e tij, jehona ma pozitive e vlerave oksidentale të shqiptarëve; vlera këto që tundojnë dhe hutojnë jo pak shqiptarë. Në kritikën letrare, shpeshherë thuhet se një lexues i keq, që lexon me paramendime dhe qëllime tendencioze, mund ta shkretojë secilën vepër.

Madje edhe kryeveprat e njerëzimit, “Komedinë Hyjnore”, “Hamletin”, “Fasutin”, “Procesin”, etj. Dhe, nëse doni të dini, shembuj të tillë kemi edhe përbrenda mendimit letrar shqiptar. Në kritikën letrare, ekziston një mendim i pranuar gjithandej, se lexuesit skematikë, të dobët, lexuesit ideologjikë, mund ta mjegullojnë çdo vepër, por fati i mirë është që këto mendime dhe interpretime stihike, kanë stinën e tyre të përkohshme, ndërkaq vepra e mirë letrare, shkruhet për përjetësi, ashtu siç është shkruar për përjetësi “Gjenerali i ushtrisë së vdekur “, që autorin e bëri gjeneral të letërsisë shqipe dhe asaj botërore. Javën e kaluar,

Kadare u vlerësua në Prishtinë, mirëpo ky akt kulturor, u bë pretekst që disa figura të hutuara, që ndërrojnë mendime sa herë ndërrojnë stinët, të fillojnë me avazin e njëjtë: sulme dhe përbaltje mbi Kadarenë. Këto vërsulje, nuk janë të reja. Ato dalin sipërfaqe, sa herë i rritet shkëlqimi estetik i veprës së tij. Dhe si të tilla, nuk ka sesi të shpjegohen ndryshe, përpos agjenda kundër tij, të injektuara me helm e mllef, që më së paku mund të jetë letrar.

Pa dyshi, është mendim infantil që nga Prishtina, t’i kërkohet autorit disidentizmi, kur kritika botërore qëmoti pohon se Kadare është autori që e sfidoi socrealizmin, shkruan, John Carey, kritik i shquar i Britanisë së Madhe. Pra, ata që kërkojnë një gjë të tillë, duhet të pyeten: pse heshtën në kohën kur në Prishtinë nuk guxohej të përmendej Fishta, Haxhiademi, Konica, Kuteli, Camaj, Pipa, dhe shumë autorë të tjerë?

Po, këta jetonin në një sistem goxha liberal dhe heshtën, sepse u solidarizuan me sivëllezërit e tyre ideologjikë nga Shqipëria. Pa dyshim, nga perspektiva e sotme, mund të themi, ma mirë bëri Kadare që shkroi ashtu siç shkroi kundër Fishtës, sesa shqiptarët e Kosovës që e heshtën. Apo të tillë, që edhe sot, Fishtën e konsiderojnë fashist.

Dihet, Shqipëria komuniste, nëpërmjet deduksioneve socrealiste, për njeriun e ri, tentoi ta shkatërronte trashëgiminë letrare të figurave që konsideroheshin hale në sytë e regjimit. Pastaj, ajo e instrumentalizoi artin, në funksion të ideologjisë utopike, për krijimin e njeriut të ri socialist, të moralshëm e pa mëkate, ku partia kujdesej për moralin publik, dhe ku individi, detyrohej t’i nënshtrohej kodit të përcaktuar ideologjik.

Mirëpo, në Kosovë, mësime dhe shtrëngime të ngjashme nuk pati. E meqë nuk pati metoda të tilla, shkrimtarët nuk burgoseshin pse shkruan vepra letrare. Atëherë pse u heshtën shumë shkrimtarë shqiptarë? Koha është që të bien maskat dhe të flitet hapur për këtë temë. Në këtë aspekt, është neveritëse tendenca që çon krye herë pas herë në Kosovë, kur shkruhet dhe flitet rreth figurës së Ismail Kadaresë dhe veprës së tij.

Ka shumë autorë nga Kosova, që e stigmatizojnë dhe akuzojnë rëndë atë, për gjoja flirte me komunizmin dhe socrealizmin, ndërkohë që të njëjtit, heshtnin ndaj shumë sivëllezërve të tyre shqiptarë, që shpalleshin armiq, heshteshin, përbuzeshin dhe anatemoheshin në Prishtinë. Dhe nga ky mëkat, pak kush mund të amnistohet. Në zagushinë mbytëse, në të cilën është katandisë shoqëria jonë, ku lajmet e mira janë të rralla, ardhja e një shkrimtari me përmasa planetare, siç është Ismail Kadare, është festë dhe bekim.

Kështu ngjet kudo në botën normale, dhe kështu ishte edhe në Prishtinë, ku Kadare, si autoritet i padiskutueshëm letrar, u mirëprit nga lexues të shumtë, që prisnin me orë të tëra, për ta takuar, për t’u fotografuar me të dhe për ta marrë një libër me nënshkrim të tijin. Ndaj, trillet dhe insinuatat me prapavijë, nuk i bëjnë kurrfarë dëmi autorit, sepse, ai qëmoti është në ato lartësi, ku pështyma nuk mbërrin. Po, sepse ai qëmoti është certifikuar nga lexuesi i kultivuar, kudo në botë. Është klishe të thuhet që ai është shkrimtar i dashur dhe titani i letërsisë, dhe në hierarkinë e vlerave të përbotshme, është ngritë në saje të artit të tij dhe jo të ideologjisë a politikës.

Por, është e udhës ta përsërisim, për t’iu hapë sytë atyre që janë të verbuar nga urrejtja kundër tij. Unë isha i nderuar që pata fatin dhe mundësinë të isha pjesë e një ekipi që e vlerësoi atë. Dhe jam i bindur se të dish ta vlerësosh atë, domethënë ta dish vlerësosh vetveten, gjuhën dhe kulturën tënde. Kadare nuk ka nevojë për ne, ne për të po. Edhe një gjë: sulmet ndaj personalitetit të Kadaresë, kanë stinën e tyre të përhershme. Janë të pështira dhe neveritëse.

Sa herë që ai përmendet, dhe për fat të mirë ai përmendet shpesh, një kontingjent shkruesish, të paktë, por të zhurmshëm, gërvallën kuturu kundër tij dhe veprës së tij. E kam thënë dhe po e përsëris: ata që tentojnë ta përbaltin veprën e tij, bëjnë lojën e trumcakut, që përpiqet ta pështyjë diellin. Sepse “Ismail Kadare është luani i letërsisë shqipe, me një reputacion ndërkombëtar", shkruan Rita Tornborg, shkrimtare dhe kritike suedeze. Përballë një luani, zhurmuesit, s’kanë ç’të bëjnë tjetër, përveçse të kukurisin.

Për Kadarenë dhe veprën e tij letrare është shkruar dhe do të shkruhet shumë. Ai është krahasuar me shkrimtarët ma të mëdhenj të njerëzimit, me ata që janë të papërsëritshëm. Pa dyshim, ai meriton vlerësime të pafundme, sepse na ka dhanë një vepër gjeniale. Më pëlqen shpeshherë t’i veçoj dy vlerësime, atë të At Zef Pllumit dhe Ibrahim Rugovës, sepse burojnë nga ne, dhe janë vlerësime të dy personaliteteve me peshë.

I pari solidarizohet me Kadarenë, sepse ai është sot me i madhi luftëtar në mbrojtje të kulturës, identitetit dhe integrimit europian të shqiptarëve, ndërsa Rugova shkruan se Kadare përgjigjet për çështje më të rëndësishme e të ndërlikuara, pa komplekse inferioriteti dhe pa imponim autoriteti. Është në rrjedhën e kohës, i çliruar nga kompleksi i metropoleve, sepse ekziston nëpër metropole. Por, vargu i vlerësimeve të tilla është i pafund. Në Prishtinë, Tiranë, Tetovë, Paris, Romë, Berlin, Londër, Madrid, Stokholm, Uashington, Jerusalem. Kudo ku vlerësohet e bukura pohohet: Disident apo jo, Kadare është njeri prej më të mirëve.”

Gjeniu i letërsisë shqipe, është përfaqësuesi ma i denjë i kulturës dhe letërsisë shqipe në botë. Nëpërmjet tij, bota na ka kuptuar më mirë, na ka vlerësuar më drejt dhe na ka çmuar më shumë. Prandaj, por për çdo ditë, kemi arsye të themi: Kadare është bekim për kulturën shqiptare.



13.04.2017

Fjalët e urta të atit

Një njeri që kishte bërë karrierë të madhe, u nis për te i ati, të cilin nuk kishte vizituar një kohë shumë të gjatë. Kur ai parkoi para shtëpisë, pa babanë e tij plak duke ushqyer macet. Ai përshëndeti atë dhe foli: "Për fat të keq, unë nuk mund të qëndrojë gjatë, nuk kam fare kohë. Unë kam shumë punë për të kryer dhe gjendem vazhdimisht nën stres. Por, siç din ti, unë jam i suksesshëm, po ti o atë, ku gjen këtë qetësi? "
Plaku shikoi djalin e vet me një buzëqeshje:
"Qetësinë? Në të vërtetë është shumë e lehtë kjo: Kur unë fle, atëherë fle. Kur unë ngrihem, atëherë ngrihem. Kur unë eci, atëherë eci. Kur unë ha, unë ha. Kur punoj, unë punoj. Kur unë planifikoj, unë planifikoj. Kur unë flas, unë flas dhe, kur unë dëgjoj, unë dëgjoj. "

Djali pakëz fyer iu drejtua të atit:
"E çfarë jam duke bërë unë? Unë jam duke bërë pikërisht atë! E megjithatë, jam vazhdimisht nën stres!"

Babai i mençur iu përgjigj djalit i qetë dhe me një zë të ngrohtë:

"A më dëgjove me vëmendje se çfarë thash unë? Unë thash, kur unë fle, unë fle vetëm. Kur ngrihem, atëherë ngrihem. Kur unë eci, unë eci vetëm. Kur unë ha, unë ha. Kur punoj, unë punoj vetëm. Kur unë planifikoj, unë planifikoj vetëm. Kur unë flas, unë flas dhe, kur unë dëgjoj, unë vetëm dëgjoj.
Ti vepron ndryshe: kur ti fle, atëherë ngrihesh. Kur ti ngrihesh, je duke ecur. Kur je duke ecur, je tashmë në punë. Kur ti punon, je tashmë duke planifikuar. Kur ti planifikon, atëherë flet ti, dhe kur ti flet, ti dëgjon dhe kur ti dëgjon, ti fle."

Nga gjermanishtja Lis Bukuroca
Sqarim: në origjinal mungon ndajfolja “vetëm”, por i shtova për ta theksuar mendimin e të atit. Udhëzimi që ia i jep djalit të vet për t'i ikur stresit, është rekomandimi për të bërë punët njërën pas tjetrës: , jo një duke menduar te tjetra, që mund të pasojë. Të qetë, mund të përfundojmë çdo punë mirë e ngadalë, por duke menduar te tjetra, gabojmë atë dhe duhet ta ribëjmë. Pra edhe kur dëgjojmë, nuk duhet të flasim, edhe kur të flemë, nuk duhet të planifikojmë, e kështu me radhë.
Lis Bukuroca

Çfarë mund të mësojmë nga uji?

Një plak i urtë në Kinën e lashtë, që rrinte pranë lumit, pyetën nxënësit e tij:
"Ti rri tashmë një kohë të gjatë pranë këtij lumi. Çfarë sheh aty mësues? " Plaku i urtë heshti. Madje nuk largoi as vështrimin nga uji që rridhte vazhdimisht. Një copë herë më vonë, ai foli:

"Uji na mëson se si të jetojmë. Kudo që rrjedh ai, sjell jetën dhe ndahet nga të gjithë ata që kanë nevojë për të. Ai është shpirtmirë dhe bujar. Gropat që i dalin para, i rrafshon: Ai është i drejtë. Pa ngurruar në rrjedhën e vet, hidhet nga vende shkëmbore të thepisura në thellësi. Ai është i guximshëm. Sipërfaqja e tij është e rrafshët, por brenda vetes mund të krijojë thellësi të fshehta. Ai është i mençur. Vendet shkëmbore që i shfaqen para, i anashkalon. Ai ka durim. 

Për të mënjanuar pengesat, fuqia e tij është ditën e natë në veprim e sipër. Ai është këmbëngulës. Pa marrë parasysh sa kthesa duhet të përshkojë, kurrë nuk e humb nga mendja drejtimin dhe synimin e tij të përjetshme, detin. Ai ka synime të qartaEdhe pse aq shpesh ndotet, përpiqet vazhdimisht të kthjellohet. Ai ka fuqinë për të ripërtërirë veten pa ndërprerë. Ja, këto ishin arsyet pse unë vështroj ujin. Ai më mëson jetën e drejtë!", u tha plaku nxënësve kureshtar.

Nga gjermanishtja Lis Bukuroca
Pra nëse shikohen më lartë cilësorët që përdor mësuesi i urtë, atëherë ai udhëzoi nxënësit e vet të jenë si uji. E para, të jenë shpirtmirë dhe bujarë. E dyta, të luftojnë padrejtësinë. E treta, në çaste të domosdoshme të jenë guximtar. E katërta, duhet të krijojnë thellësi në urtësinë e tyre dhe të mësojnë. E pesta, duhet të kenë durim. E gjashta, duhet të jenë konsekuent dhe mos tërhiqen. E shtata, duhet të mos harrojnë dhe humbin qëllimin, projektin, planin pa marrë parasysh se sa pengesa shfaqen në rrugë. Dhe, e teta, duhet të rikrijohemi vazhdimisht, ta pastrojmë veten nga mëkatet apo padrejtësitë, që u kanë apo që kanë shkaktuar. Të synojmë pra, kthjellimin, ndriçimin e mendjes, iluminzmin dhe gjetjen e së vërtetës. Lis B.